Απόψεις

Εκτύπωση

Σχέδιο "Καλλικράτης" - Οι Νέοι Δήμοι

την .

Αξιολόγηση Χρήστη:  / 0
ΧειρότεροΚαλύτερο 

Το σχέδιο νόμου για τη διοικητική μεταρρύθμιση με το όνομα "Καλλικράτης" που δημοσιοποιήθηκε προς διαβούλευση, προβλέπει τόσο δραματικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των Δήμων, που τα ζητήματα χωροθέτησης – συνένωσης πλέον φαντάζουν ως δευτερεύουσας σημασίας.

Ουσιαστικά οι αλλαγές στα όργανα, στις αρμοδιότητες, στον τρόπο λειτουργίας και στο εκλογικό σύστημα ανατρέπουν το 90% των άρθρων του σημερινού Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων (Ν. 3463/2006). Αυτό από μόνο του καθιστά ακόμα πιο πιεστικές τις χρονικές προθεσμίες, αφού ο Κώδικας Δ. & Κ., ένα τεράστιος νόμος 300 περίπου άρθρων, θα πρέπει να τροποποιηθεί εκ βάθρων, να τεθεί σε διαβούλευση και να ψηφιστεί εγκαίρως.

Την 28η Απριλίου 2010 παρουσιαστηκε νεώτερο προσχέδιο του "Καλλικράτη",το οποίο θέτει ζητήματα τα οποία δεν είχαν τεθεί από το εξαιρετικά περιληπτικό και αόριστο παρών σχέδιο του Ιανουαρίου 2010. Διαβάστε σχόλια για το πλέον πρόσφατο προσχέδιο και το χωροταξικό των Νέων Δήμων, που πυροδότησε τις περισσότερες αντιδράσεις.

Ασάφειες

Όμως, όσο πολλές είναι οι αλλαγές, ακόμα περισσότερα είναι τα θολά σημεία στο σχέδιο Καλλικράτης. Πολλά άρθρα του σχεδίου δεν είναι τίποτα περισσότερο από ευχολόγια στερούμενα στοιχείων και ουσιαστικών προτάσεων.

Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι με τον εξορθολογισμό της οργάνωσης των δημοτικών νομικών προσώπων, επιτυγχάνεται «οριστική διευθέτηση των εκκρεμοτήτων που παραμένουν σχετικά με τη σύσταση και λειτουργία των δημοτικών λιμενικών ταμείων» (άρθρο 57), χωρίς να δίνεται κανένα στοιχείο για το πώς θα επιτευχθεί αυτή η διευθέτηση.

Αβέβαιη χρηματοδότηση

Περισσότερο θολή είναι η σκιαγράφηση της χρηματοδότησης των νέων δήμων. Σύμφωνα με το επίσημο κείμενο, «επαναθεμελιώνονται … οι Δήμοι … με ενδοδημοτική αποκέντρωση και τοπικά έσοδα», οι οποίοι «μπορούν να αναλάβουν σημαντικές πρόσθετες αρμοδιότητες με τους αναγκαίους πόρους για την άσκησή τους, καθώς και δημοσιονομικές ευθύνες» (άρθρο 51). Σε κανένα σημείο του σχεδίου δεν τεκμηριώνονται οι δημοσιονομικές ευθύνες των δήμων, ούτε βέβαια τα τοπικά έσοδα.

Το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα ΕΛΛ.Α.Δ.Α. θα χρηματοδοτήσει τη δημιουργία των νέων υποδομών, χωρίς όμως να καλύψει το κόστος λειτουργίας τους. Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου εξαγγέλλεται αναδιαμόρφωση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (Κ.Α.Π.) και δηλώνεται ότι … «επιδιώκεται (!) ο εμπλουτισμός των πόρων της αυτοδιοίκησης και η σύνδεσή τους με τον ΦΠΑ καθώς και με τον Φόρο Ακίνητης Περιουσίας» (άρθρο 113). Είναι αξιοπερίεργη αυτή η διατύπωση στο επίσημο κείμενο όπου η αύξηση των πόρων της αυτοδιοίκησης απλώς «επιδιώκεται» χωρίς να εξασφαλίζεται το αποτέλεσμα αυτής της… επιδίωξης!

Σύμφωνα με το σύνταγμα το κράτος λαμβάνει τα μέτρα που απαιτούνται για την «εξασφάλιση της οικονομικής αυτοτέλειας … των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης» (άρθρο 102 Συντάγματος). Η οικονομική αυτοτέλεια δεν θα είναι ποτέ άρτια εάν δεν θεσμοθετηθούν μηχανισμοί που θα στηρίξουν τη φορολογική αποκέντρωση (επιβολή, βεβαίωση και είσπραξη των αποκεντρωνόμενων φόρων από τους δήμους) χωρίς την επιβολή νέων φόρων. Εάν με τη νέα μεταρρύθμιση το κεντρικό κράτος δεν μεταφέρει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση συγκροτημένες δομές της Δημόσιας Διοίκησης (δηλαδή όχι μόνο υπηρεσίες με αρμοδιότητες, ανθρώπινο δυναμικό αλλά και αυτοτελείς οικονομικούς πόρους), οι νέοι μεγάλοι Δήμοι θα μοιάζουν με μεγάλα σχεδόν κενά «κελύφη», μόνιμους επαίτες της κυβέρνησης, χωρίς νέο ρόλο στην ανάπτυξη και στην παροχή υπηρεσιών στους πολίτες.

Σύμφωνα με σχετική μελέτη του Ι.Τ.Α. το πρόγραμμα διοικητικής μεταρρύθμισης τοπικής αυτοδιοίκησης θα χρειαστεί ένα Εθνικό Επιχειρησιακό Σχέδιο, με προϋπολογισμό τουλάχιστον 5,1 δις ευρώ («Το Σύστημα Διακυβέρνησης των Νέων Πρωτοβάθμιων Ο.Τ.Α.», Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Αθήνα 2008). Σε αυτό το ποσό θα πρέπει να προστεθεί και η χρηματοδότηση της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης η οποία εκτιμάται ότι πρέπει να ανέλθει στα 1,5 δις ευρώ. Από τα στοιχεία που έχουν δοθεί στη δημοσιότητα, δεν προκύπτει η διαθεσιμότητα αυτού του ποσού.

Νέες Αρμοδιότητες – νέες δυνατότητες

Οι αρμοδιότητες που μεταφέρονται στους Νέους Δήμους, ουσιαστικά αφορούν τις περισσότερες από τις αρμοδιότητες των σημερινών νομαρχιών. Βεβαίως μαζί με τις αρμοδιότητες μεταφέρονται οι αντίστοιχες υπηρεσίες με το προσωπικό τους και τους υφιστάμενους οικονομικούς πόρους (άρθρο 59).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η προώθηση της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης (άρθρο 71). Μεταξύ άλλων προβλέπεται:

• η ηλεκτρονική συνεργασία με άλλους φορείς του δημοσίου στους οποίους ο δήμος παρέχει τα δεδομένων των μητρώων του,

• υπηρεσίες ηλεκτρονικών συναλλαγών διασυνδεδεμένων με το τραπεζικό σύστημα και

• πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες (ηλεκτρονική εγγραφή, ραντεβού) μέσω διαδικτύου.

Καινοτόμοι δήμοι ήδη προσφέρουν μεγάλο μέρος των πιο πάνω ηλεκτρονικών υπηρεσιών στους δημότες τους. Δυστυχώς οι δήμοι της Σύρου δεν περιλαμβάνονται σε αυτούς. Ο Δήμος Ερμούπολης, αν και από το 2005 είχε εξαγγείλει την υλοποίηση προγράμματος ηλεκτρονικής διακυβέρνησης και έχει προμηθευτεί τον απαραίτητο εξοπλισμό, μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να λειτουργήσει ούτε ελάχιστο μέρος αυτών των υπηρεσιών.

Πιθανόν ακόμα και σήμερα, κάποιοι δεινόσαυροι της πολιτικής να αμφισβητούν τη χρησιμότητα των υπηρεσιών ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Όμως, με τη διεύρυνση των γεωγραφικών ορίων του Νέου Δήμου και την επιδείνωση του κυκλοφοριακού προβλήματος στην Ερμούπολη παράλληλα με την επιταχυνόμενη διείσδυση των ευρυζωνικών συνδέσεων και στη Σύρο, η πρόσβαση των δημοτών στον «ηλεκτρονικό δήμο» θα γίνεται ολοένα και πιο απαραίτητη, ολοένα και πιο προσιτή.

Σύμφωνα με το σχέδιο, επανασχεδιάζεται ριζοσπαστικά το σύστημα δημοτικής διακυβέρνησης. Οι προτεινόμενες μεταβολές είναι στη σωστή κατεύθυνση και στο σύνολό τους έχουν προταθεί από το Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης και την Κ.Ε.Δ.Κ.Ε. από το 2008. Καθιερώνεται η Εκτελεστική Επιτροπή, ως ένα μίνι-υπουργικό συμβούλιο, στο οποίο συμμετέχει ο δήμαρχος, οι αντιδήμαρχοι και (χωρίς δικαίωμα ψήφου) ο Γενικός Γραμματέας του Δήμου. Προβλέπονται Ειδικές Επιτροπές Δημοτικού Συμβουλίου με αποφασιστικές (όχι μόνο γνωμοδοτικές) αρμοδιότητες.

Σχηματίζεται Συμβούλιο Διαβούλευσης με συμμετοχή εκπροσώπων τοπικών φορέων το οποίο, μεταξύ άλλων, θα έχει άποψη για τον Προϋπολογισμό του δήμου (άρθρο 82). Πρόκειται για μία σημαντική προσθήκη προς τη κατεύθυνση του ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΟΥ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΥ. Αυτή η τάση ξεκίνησε από δήμους της Λατινικής Αμερικής και επεκτάθηκε σε δήμους της βόρειας Ευρώπης, της Ν. Ζηλανδίας και της Αμερικής. Πρόκειται για μια συμμετοχική διαδικασία διαβούλευσης, με στόχο να καταρτιστεί μια πρόταση Προϋπολογισμού που θα έχει λαβαίνει υπόψη της τα αιτήματα των πολιτών. Σε άσχετη χρονική στιγμή, κατά την ψήφιση του Προϋπολογισμού του Δήμου Ερμούπολης για το 2009 (συνεδρίαση Δ.Σ. της 22.12.2008), ο υπογράφων είχε προτείνει ακριβώς αυτή τη διαδικασία κατάρτισης Προϋπολογισμού, για να εισπράξει την αμφισβήτηση της δημοτικής αρχής.

Δημοτικό συμβούλιο

Αν αποδεχτούμε την υπόθεση ότι στη Σύρο θα σχηματιστεί ένας ενιαίος δήμος, το νέο δημοτικό συμβούλιο σύμφωνα με τον υφιστάμενο Κώδικα Δήμων και Κοινοτήτων, θα αριθμεί 21 μέλη (δήμος με πληθυσμό από 10.001 έως 30.000 κατοίκους, ως άρθρο 19 παρ. 2 ν. 3463/2006). Αν γίνει δεκτή η πρόταση του Ινστιτούτου Τοπικής Αυτοδιοίκησης με την οποία προτείνεται η αύξηση του αριθμού των μελών του δημοτικού συμβουλίου, ανάλογα με τον πληθυσμό και τον αριθμό των συνενωθέντων ΟΤΑ, μπορούμε να εκτιμήσουμε ότι το δημοτικό συμβούλιο του Νέου Δήμου θα έχει 28 μέλη («Το Σύστημα Διακυβέρνησης των Νέων Πρωτοβάθμιων Ο.Τ.Α.», Ινστιτούτο Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Αθήνα 2008).

Στο Νέο Δήμο, εκλογικές περιφέρειες θα είναι οι πρώην Δήμοι που συνενώνονται, οι δε έδρες κατανέμονται σε αναλογία με τον πληθυσμό της κάθε επιμέρους εκλογικής περιφέρειας:

Σημερινοί Δήμοι

= Εκλογικές περιφέρειες Νέου Δήμου

Κάτοικοι

(απογραφή 2001)

Έδρες
Δήμος Ερμουπόλεως 13.400 19
Δήμος Άνω Σύρου 3.376 5
Δήμος Ποσειδωνίας 3.006 4
Σύνολο: 19.782 28

Η παραπάνω κατανομή, προκύπτει από την καλύτερη εκτίμηση του υπογράφοντος, με βάση το σύνολο των διαθέσιμων στοιχείων. Δεν αποτελεί επίσημη πρόταση ή οριστική κατανομή.

Αν η κατανομή των εδρών γίνει ανάλογα με τον αριθμό των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων και όχι τον αριθμό των κατοίκων τότε αντιστοιχεί μία έδρα παραπάνω στην Ερμούπολη σε βάρος της Ποσειδωνίας.

Είναι προφανές ότι το «έλλειμμα εκπροσώπησης» θα είναι ιδιαίτερα έντονο στους μικρότερους πληθυσμιακά δήμους. Τα δύο νέα τοπικά συμβούλια που θα ιδρυθούν, Άνω Σύρου (5 μέλη) και Ποσειδωνίας (3 μέλη), αναμένεται να αντισταθμίσουν μερικώς τη μείωση του αριθμού των δημοτικών συμβούλων που τους αναλογεί (παρακάτω ακολουθεί ανάλυση των εδρών τοπικών συμβουλίων).

Οι υποψηφιότητες των δημοτικών συμβούλων θα αντιστοιχούν σε κάθε πρώην Δήμο και οι τοπικοί εκλογείς θα σταυροδοτούν τους υποψήφιους του δικού τους (πρώην) Δήμου. Δηλαδή, για παράδειγμα, ένας υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος από την Ερμούπολη δεν θα μπορεί να σταυροδοτηθεί από τους ψηφοφόρους της Άνω Σύρου ή της Ποσειδωνίας.

Το όριο για την κατακύρωση των εκλογών στον πρώτο συνδυασμό, επανέρχεται στο ποσοστό 50% + 1 ψήφος. Αποτελούσε βιασμό της λαϊκής ετυμηγορία, σε ορισμένους δήμους, η άνοδος στη δημοτική εξουσία συνδυασμών που είχαν μόλις το 42% των ψήφων, ως ίσχυε μέχρι σήμερα. Η κατανομή των εδρών μεταξύ των συνδυασμών διατηρείται στο 3/5 των εδρών για τον επιτυχόντα και 2/5 για τους επιλαχόντες συνδυασμούς. Η δικαιολογία της σταθερότητας για την πριμοδότηση του πλειοψηφούντος συνδυασμού δεν είναι επαρκής. Η πολυπόθητη σταθερότητα μπορεί να επιτευχθεί ακόμα και με αναλογικότερη κατανομή των εδρών.

Τοπικά συμβούλια

Στη Σύρο, εφόσον συνενωθούν οι τρεις δήμοι σε έναν, θα συγκροτηθούν τοπικά συμβούλια σε όλα τα τοπικά διαμερίσματα των σημερινών δήμων καθώς και στις έδρες τους με τον παρακάτω αριθμό τοπικών συμβούλων:

Τοπικό Διαμέρισμα Νέου Δήμου Πληθυσμός

Αριθμός
τοπικών
συμβούλων

Τοπικό Διαμέρισμα Ερμουπόλεως 11.799 -
Τοπικό Διαμέρισμα Μάννα
1.601 5
Τοπικό Διαμέρισμα Άνω Σύρου 1.953 5
Τοπικό Διαμέρισμα Γαλησσά 458
1*
Τοπικό Διαμέρισμα Πάγου 745 3
Τοπικό Διαμέρισμα Χρούσων 220 1*
Τοπικό Διαμέρισμα Βάρης 1.451 5
Τοπικό Διαμέρισμα Ποσειδωνίας 733 3
Τοπικό Διαμέρισμα Φοίνικος 822 3
Σύνολο: 19.782
* Ένας τοπικός εκπρόσωπος

Η παραπάνω κατανομή, προκύπτει από την καλύτερη εκτίμηση του υπογράφοντος, με βάση το σύνολο των διαθέσιμων στοιχείων. Δεν αποτελεί επίσημη πρόταση ή οριστική κατανομή.

Όπως προκύπτει από τον πίνακα, το πρόγραμμα "Καλλικράτης" επιβάλλει μείωση του αριθμού των τοπικών συμβούλων από 5 σε 3 στα διαμερίσματα με πληθυσμό κάτω από 1000 κατοίκους και από 3 σε 1 στα διαμερίσματα με πληθυσμό κάτω από 500 κατοίκους. Η επιβαλλόμενη μείωση είναι αδικαιολόγητη, καθόσον δεν συμβάλλει στη μείωση δαπανών ή στη δημιουργία πιο ευέλικτων οργάνων. Επιπλέον, στις περιπτώσεις διαμερισμάτων με πληθυσμό κάτω από 500 κατοίκους πρακτικά αντικαθιστά το τοπικό συμβούλιο, ένα συλλογικό όργανο, με έναν και μοναδικό τοπικό εκπρόσωπο. Με δεδομένο τον περιορισμό του αριθμού των δημοτικών συμβούλων συνολικά στο νησί, είναι επιβεβλημένη η διατήρηση του αριθμού των τοπικών συμβούλων στα διαμερίσματα κάτω των 1.000 κατοίκων.

Ο πρόεδρος κάθε τοπικού συμβουλίου θα διαχειρίζεται, με το σύστημα της πάγιας προκαταβολής, τοπικό προϋπολογισμό, ανάλογο με τον πληθυσμό του κάθε διαμερίσματος, για την αποκατάσταση επείγοντος χαρακτήρα βλαβών στο οδικό δίκτυο και στα δημοτικά κτίρια.

Τα τοπικά συμβούλια θα εκλέγονται με ενιαίο ψηφοδέλτιο. Υποψήφιος μπορεί να είναι κάθε ανεξάρτητος δημότης, χωρίς να ανήκει απαραίτητα σε κάποια δημοτική παράταξη. Με αυτόν τον τρόπο καταβάλλεται προσπάθεια να κρατηθούν τα τοπικά συμβούλια μακριά από την επικίνδυνη κομματικοποίηση και παραταξιακή ταύτιση. Βεβαίως, έτσι εμφανίζεται ο «κίνδυνος» μια δημοτική πλειοψηφία να έχει την μειοψηφία σε όσα τοπικά συμβούλια αναδειχθούν αξιόλογοι, ανεξάρτητοι τοπικοί σύμβουλοι.

Καποδίστριας και Καλλικράτης

Το εγχείρημα των «Καποδιστριακών Δήμων», δεν πέτυχε ως προς τους στόχους που είχαν τεθεί. Η μεταρρύθμιση του «Καποδίστρια» δεν είχε συνοδευτεί από ριζική αλλαγή του πολιτικού και διοικητικού συστήματος των διευρυμένων Δήμων, προκειμένου τα πολιτικά όργανα να αποκτήσουν επιτελικό και προγραμματικό ρόλο στη λειτουργία τους. Επιπλέον, οι «Καποδιστριακοί Δήμοι» δημιουργήθηκαν χωρίς τη διασφάλιση των δομών και διαδικασιών εσωτερικής τους αποκέντρωσης. Τα τοπικά Συμβούλια μέχρι σήμερα έχουν παραμείνει χωρίς πόρους, χωρίς τοπικό πρόγραμμα δράσης, χωρίς ουσιαστική θεσμική λειτουργία, έτσι ώστε να προάγουν τη συμμετοχή και έκφραση των πολιτών.

Σε αυτά ακριβώς τα σημεία, οι θεσμικές αλλαγές που προτείνει το σχέδιο «Καλλικράτης» στην πρωτοβάθμια τοπική αυτοδιοίκηση βρίσκονται, σε γενικές γραμμές, στη σωστή κατεύθυνση. Κρίνεται όμως απαραίτητο να αποσαφηνιστούν τα «θολά σημεία», ειδικά στα ζητήματα χρηματοδότησης και ενίσχυσης της οικονομικής αυτοτέλειας των Νέων Δήμων. Είναι αυτονόητο τέλος ότι η κυβέρνηση πρέπει να αποδώσει στην Αυτοδιοίκηση τα 331 εκατομμύρια ευρώ θεσμοθετημένων πόρων του 2009, τα οποία παρακρατούνται μέχρι σήμερα, για να θεωρηθούν αξιόπιστες οι όποιες διαβεβαιώσεις για τη χρηματοδότηση του «Καλλικράτη».

Ειδικά για την περίπτωση της Σύρου, οι επιλογές των "Καποδιστριακών" συνενώσεων έγιναν με γνώμονα τη διατήρηση θέσεων και συσχετισμών δυνάμεων και όχι την ανάπτυξη του νησιού. Αν 12 χρόνια πριν είχαμε επιλέξει το δρόμο του ενός δήμου, σήμερα θα υπήρχαν δύο, ίσως και τρεις, μονάδες βιολογικού καθαρισμού στο νησί και αντίστοιχα αποχετευτικά δίκτυα, θα λειτουργούσε επιτροπή τουριστικής ανάπτυξης στο νησί και θα είχαμε ήδη εκπονήσει μελέτη για κατασκευή δημοτικού σταδίου στον Πάγο, για να αναφερθώ μόνο σε λίγα ενδεικτικά παραδείγματα. Σήμερα, οι συνθήκες και οι άνθρωποι έχουν πλέον ωριμάσει για να δεχθούν τη δημιουργία ενός ενιαίου δήμου στο νησί.


Οι παρατηρήσεις του υπογράφοντα θα κατατεθούν στο www.opengov.gr, στα πλαίσια της διαβούλευσης του προγράμματος "Καλλικράτης".

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση