Blog

Εκτύπωση

Αριστερά και « Αμερική » : η τελευταία ουτοπία

την .

Αξιολόγηση Χρήστη:  / 0
ΧειρότεροΚαλύτερο 

Διάβασα πρόσφατα ένα ενδιαφέρον απόσπασμα από το βιβλίο του Μίμη Ανδρουλάκη με το σουρεαλιστικό τίτλο "Λευκό κοτσύφι, blue tree, μαύρο καράβι", (εκδόσεις Καστανιώτης, Αθήνα 2008). Με εξέπληξε το πόσο βρήκα τον εαυτό μου να συμφωνεί με το συγγραφέα. Στην τελευταία παράγραφο συνοψίζει σε λίγες λέξεις την εντύπωσή μου για την Αριστερά, εξαιρετικά εύστοχα, ιδιαίτερα λακωνικά και πάνω από όλα ρεαλιστικά...

« Η Αμερική είχε, τουλάχιστον μέχρι χθες ακόμα, τον αέρα, τη δυναμική του νέου καπιταλισμού στην πλάτη της. Θα τον έχει και μετά την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος; Είναι νωρίς να το εκτιμήσουμε.

Πάντως, ο ασιατικός άνεμος που σπρώχνει μπροστά την Κίνα κι όλη την Ανατολική Ασία, τρέχει με μεγαλύτερη ταχύτητα. Με 70 χιλιόμετρα ο ένας, ο Αμερικανός, με 100 ο άλλος, ο Κινέζος.

Μοιάζει παράδοξη αυτή η πρωινή συζήτηση. Εγώ, που βγαίνω από την παράδοση της μαρξιστικής Αριστεράς, που είμαι ταυτισμένος διανοητικά και βιωματικά με τους φτωχούς του πλανήτη, που δακρύζω όταν βλέπω την κινεζική, ινδική, βιετναμέζικη και αύριο την αφρικανική μυρμηγκιά να βγαίνει από την εξαθλίωση και να σηκώνει κεφάλι, εγώ να κάνω "μάθημα" για τη δυναμική των ΗΠΑ σ’ ένα γνήσιο τέκνο του νέου καπιταλισμού, που γεννήθηκε στην ηλιόλουστη όχθη της ζωής και έχει παραμυθιαστεί με τα κλισέ των προοδευτικών Αμερικανών ακαδημαϊκών για την παρακμή των ΗΠΑ.

Ίσως ο κόσμος να έχει ξεχάσει ότι η Αριστερά -ουτοπική, επαναστατική, ρεφορμιστική-, από τον Όουεν και τον Φουριέ μέχρι τον Μαρξ και τον Ένγκελς, από τον Ζαν Ζορές, τον Κάουτσκι, τον Μπερστάιν μέχρι τον Λένιν, τον Τρότσκι, τον Μπουχάριν και τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, είχε έναν βαθύ φιλοαμερικανισμό.

Ο Μαρξ την τελευταία στιγμή δεν συγκέντρωσε τα λεφτά για να βγάλει εισιτήριο και να πάει να εγκατασταθεί στην Αμερική. Χάσαμε έναν "Αμερικανό" Μαρξ για μια χούφτα δολάρια. Άλλωστε η Αμερική τού εξασφάλιζε λίγα χρήματα, αφού ήταν συνεργάτης της "The New York Tribune". Εχω υπόψη μου γεγονότα και ανέκδοτα που επιβεβαιώνουν πως η Αμερική ήταν η έμμονη ιδέα του. Το "Κεφάλαιό" του πούλησε τότε μόνο στην Αμερική, αλλά κατά λάθος. Το αγόρασαν οι πρόγονοι του Νικολά στη Wall Street, νομίζοντας ότι θα βρουν νέες ιδέες για τις τοποθετήσεις των κεφαλαίων στην αγορά, για το fund management.

Η "Αμερική" αντιπροσώπευε τότε το ευρωπαϊκό και παγκόσμιο όνειρο ενός Νέου Κόσμου, μια ανοιχτή κοινωνία σε μια ανοιχτή χώρα, όπου ο άφραγκος μετανάστης μπορούσε να φτιάξει τη ζωή του, ν’ αναδειχτεί οικονομικά ως "αυτοδημιούργητος άνθρωπος" και παράλληλα να δημιουργήσει ένα ελεύθερο και δημοκρατικό κράτος, το μόνο σημαντικό που υπήρχε στον κόσμο στις απαρχές της παγκοσμιοποίησης, στη δεκαετία του 1870. Ήταν ένας διαφορετικός καπιταλισμός, αλλά ταυτόχρονα μια "επαναστατική" πολιτική αντιπρόταση στον Παλαιό Κόσμο της μοναρχίας, της αδικίας, των προνομίων, της αντίδρασης.

Τίποτε ίσως δεν μπορούμε να καταλάβουμε από την Αμερική του 20ού και του 21ου αιώνα αν δεν συνυπολογίσουμε την ουτοπική διάσταση που υπάρχει στο γενετικό της υλικό, την οποία σκεπάζει η αυταρέσκεια και η αλαζονεία της super-class, το γλίστρημα στο μιλιταρισμό και τον ιμπεριαλισμό και κυρίως το Βιετνάμ, πάντα το Βιετνάμ, και τώρα το Ιράκ. Η Χάνα Άρεντ μάς καλούσε να μην ξεχάσουμε ποτέ ότι η "Αμερική" είναι παιδί της επανάστασης, της πιο μακράς σε διάρκεια επανάστασης της σύγχρονης Ιστορίας, οργανωμένης από τις ελπίδες του Διαφωτισμού του 18ου αιώνα. Δεν έχει κανέναν άλλο γενετικό μύθο στην εθνική ταυτότητά της.

Δεν υπάρχει εδώ ούτε "Μεγαλέξανδρος", ούτε "Αλέξανδρος Νιέφσκι", ούτε καμιά "μεγάλη" πατρίδα. Δεν είχε ούτε τη δυνατότητα των Κρεολών Ισπανών να κάνουν σημείο αναφοράς τους τον πολιτισμό των Ίνκας και των Αζτέκων. Η "Αμερική" από την αρχή είχε κάτι το αποστολικό, το μεσσιανικό, με βάση τα ιδανικά της ιδρυτικής της πράξης. Η Βρετανία δεν είχε τίποτα, δεν φιλοδοξούσε να πλάσει τον κόσμο "κατ’ εικόνα" της, απαγόρευε μάλιστα για μια περίοδο τη μεταφορά τεχνολογίας στην αποικία της, στις ΗΠΑ. Το ιδρυτικό νόημα της "Αμερικής" ήταν η επανάσταση κατά της Βρετανίας.

Η μία ήταν χώρα υποδοχής μεταναστών, η άλλη αποστολής. Ο "πόνος", το όνειρο, η φιλοδοξία και η απληστία που κινούσαν την Αμερική της μετανάστευσης έχουν πάντα διαφορά από το κοινωνικό κλίμα του Παλαιού Κόσμου.

Όταν ήμουν νεαρός, το "αχ, βαχ" των επαναστατών σ’ όλο τον κόσμο ήταν ότι ο Μαρξ έπεσε μέσα στις δύο από τις τρεις προγνώσεις του για κοινωνική μεταβολή : στις αποικίες, στη Ρωσία και στην Αμερική. Έπεσε μέσα στις δύο πρώτες. Ήταν η μεγάλη διάψευση όλης της Αριστεράς για μια διαφορετική, ειρηνική, βαθμιαία μετάβαση σε μια νέα κοινωνία στην "Αμερική".

Τώρα, στον 21ο αιώνα, μπορεί να ευδοκιμήσει μια νέα εκδοχή του "αμερικάνικου ονείρου", συμβατή με μια Τρίτη Εποχή της παγκοσμιοποίησης του καπιταλισμού που εγκαινιάζει με δραματικό τρόπο η κατάρρευση του τραπεζικού της συστήματος ;

Μπορεί να υπάρξει μια τελευταία αριστερή "ουτοπία" για ένα ανανεωμένο come-back της Αμερικής στα επόμενα είκοσι-τριάντα χρόνια ; Μια "ουτοπία" γειωμένη, που θα εκφράζει τις ώριμες ανάγκες της αμερικανικής κοινωνίας και θα εντάσσεται και ταυτόχρονα θα μεταβάλλει τη δυναμική του νέου καπιταλισμού στις ΗΠΑ ; Ένα πολιτικό σχέδιο που θα απαντά διαφορετικά στα προβλήματα της ανταγωνιστικότητας της αμερικανικής οικονομίας;

Ειδάλλως, αν πρόκειται για νέες σοσιαλιστικές χίμαιρες, τζάμπα θα φάμε το χρόνο μας. Αριστερά λοιπόν και καπιταλισμός ! Η "Αριστερά", είτε το ξέρει είτε όχι, παρά τις αντισυστημικές της φαντασιώσεις, ήταν και είναι γενετικά εγγεγραμμένη στις αντιθέσεις, στις μεταβολές, στη δυναμική και στις μορφές του καπιταλισμού ».

Ή όπως θα έλεγα εγώ, η αριστερή ιδεολόγία έχει ωφελήσει περισσότερο τις καπιταλιστικές χώρες, οδηγώντας τις να ενισχύσουν το λεγόμενο κράτος πρόνοιας, παρά τις χώρες που επέλεξαν τον τρίτο δρόμο του πάλαι ποτέ "υπαρκτού" σοσιαλισμού.

Προσθήκη νέου σχολίου


Κωδικός ασφαλείας
Ανανέωση